Güvercin İnsanlara kardeşçe yaşama duygusunu pekiştirdiği, barış ve gönül sevincini aşıladığı ve cennette mutluluğu ve sevgiyi taşıyan kutsal bir simge olarak bilinir. Tevrat’a göre güvercin barış’ın bir sembolüdür. Hz. Nuh, tufan sırasında suların çekilip çekilmediğini öğrenmek için gemiden bir güvercin uçurur. Güvercin bir süre dolaşır ağzında bir zeytin dalı ile gemiye gelir. Suların çekilmeye başladığı anlaşılır. Nuh’un gemisi cudi dağında karaya ulaşır. Böylece tanrı insanlar ile barışmış, bu haberi getiren güvercin barış sembolü sayılmış; Tasavvufta güvercin gönül ve sır ulağıdır. Makamdan makama sır, gönülden gönüle haber taşır.


1612’de şehrimize gelen Polonyalı Simeon seyahatnamesinde ‘’…yemek hususunda da cömert olan bu insanlar, Lehistan hariç, İstanbul ve Halep’te dahi görmediğim bir surette mükellef sofralar kurarlar ve çok lezzetli yemekler ikram ederler. Çeşitli kebaplar, börekler ve diğer pahalı yemeklerle ikram edilen koyu ve tatlı Ergani şarabından bir bardaktan fazla içemezsiniz. ‘‘Tokat’ın mıklası ve Harput’un çakıl ekmeği gibi Amid’in de güvercin kebabı meşhurdur’’ diye sözeder.


Diyarbakır ilimiz geçmişi tarih öncesi dönemlere kadar uzanan çok eski bir yerleşim birimidir. Bu topraklar üzerinde birçok uygarlık gelip geçmiştir. Bölgedeki güvercin kültürü de en az bu uygarlıklar kadar eskidir. 1515 yılında Osmanlı devleti topraklarına katılan Diyarbakır’ın bir güvercin başkenti olduğunu söylemek sanırım yanlış olmaz. Diyarbakır’da çok çeşitli güvercin ırkları yetiştirilmektedir. Osmanlılar da başlangıçtan beri savaşlarda haberleşme amaçlı posta güvercini kullanıldığı bir gerçektir.


Diyarbakır güvercinleri bir form güvercinidir. Uçuş için yetiştirilmezler. Uçurulduklarında daireler çizerek toplu halde kısa süre ile uçup konarlar. Bu güvercinlerde asıl aranan nitelikler, kuşun renk ve fiziksel özelliklerinin istenilen şekilde olmasıdır. Günümüzde güvercin besleme bir hobi olarak görüldüğü gibi ticari ve ekonomik yönü de bulunuyor. Güvercin meraklılarının Diyarbakır’da kurdukları piyasa ve ilişki ağı bambaşka sosyal bir alan yaratmış; bu sosyal alan gittikçe güzleşmektedir. Çoğu Bağlar ilçe merkezinde güvercin ve güvercin malzemeleri satan dükkânların varlığı; Ayrıca Güvercin sevenler Kıraathanelerde kendi içinde oluşturduğu ilişki ağı sosyal ve ekonomik yönden bu alana verilebilecek güzel örneklerdir.

Bu alanlarda güvercinlerin ihale yöntemiyle ticareti yapılıyor. Bir tür açık artırma olan ihaleler oldukça çekişmeli geçmektedir. Ayrıca uzun zamandan bu yana her pazar günü Kurşunlu Camii’nin yanında kurulan Pazarda güvercin ticareti yapılmaktadır.

Hüseyin TUĞCU

Diyarbakır Irk Güvercinleri ile Posta Güvercinleri Koruma ve Yaşatma Derneği Başkanı